İcra ve İflas Kanunu

İcra dairesi, haciz talebini aldıktan sonra en geç üç gün içinde hacze başlamak zorundadır.

(Ek:28/3/2023-7445/1 md.)

İcra müdürü, haciz yapılması talep edilen yerin konut olduğunu tespit ederse, bu yerde haciz yapılmasına karar verir ve bu kararı derhal icra mahkemesinin onayına sunar.

Mahkeme, dosyanın tevdi edildiği tarihten itibaren en geç üç gün içinde dosya üzerinden yapacağı inceleme sonunda haciz yapılması talep edilen yerin konut olduğunun anlaşılması halinde kararın onaylanmasına kesin olarak karar verir. Bu kararın icra dairesine bildirilmesi üzerine haciz işlemleri yapılır. Haciz yapılması talep edilen yerin konut olmadığının anlaşılması halinde ise mahkeme, konutta haciz yapılmasına dair kararı kesin olarak kaldırır. Bu kararın icra dairesine bildirilmesi üzerine icra müdürü, mevcut haciz talebi hakkında yeniden karar verir.

Mahkemenin onaylama kararı üzerine hacze gidilen yerin konut olmadığının anlaşılması halinde hacze devam olunur. Ancak konut olmadığı kabul edilen bir yerle ilgili verilen haciz kararı üzerine yapılan haciz işlemi sırasında, bu yerin konut olduğu anlaşılır ve borçlu da haczin yapılmasına rıza göstermez ise haciz işlemine son verilir ve müteakip işlemler hakkında birinci ve ikinci fıkra hükümleri uygulanır.

İhtiyati haciz hakkında, bu madde hükmü uygulanmaz.

İcra memuru, haciz sırasında gerekli gördüğü tedbirleri alır; kapalı yerleri açtırabilir, zor kullanabilir, kolluk kuvvetlerinden yardım isteyebilir.

Zabıta memurları ve muhtarlar, icra memurunun talebi üzerine, haciz işlemlerinde yardımcı olmakla yükümlüdür.

Aşağıdaki mallar haczedilemez:
1. Borçlunun ve ailesinin geçimleri için zorunlu olan eşyalar,
2. Ekonomik faaliyetin sürdürülmesi için gerekli araç ve gereçler,
3. Borçlu çiftçi ise, kendisi ve ailesinin geçimi için gerekli arazi, hayvan ve aletler,
4. Manevi değeri olan aile hatırası eşyalar gibi Yönetmelikte belirtilen diğer mallar.

Borçlunun maaşı, ücreti ve diğer sürekli gelirlerinin bir kısmı haczedilebilir. Haczedilecek miktar, borçlunun ve ailesinin geçimini sağlayacak miktarın üzerindedir.

(Ek: 18/2/1965-538/47 md.)

82 ve 83 üncü maddelerde yazılı mal ve hakların haczolunabileceğine dair önceden yapılan anlaşmalar muteber değildir.

(Ek: 18/2/1965-538/47 md.)

Hayvan hacizlerinde, anaları tarafından beslenme ve bakılmaya muhtaç olan yavrular analarından ayrı haczedilemiyecekleri gibi bunların anaları da yavrularından ayrı haczedilemezler.

(Ek: 9/11/1988-3494/7 md.)

Taşınmaz rehni ipotek akit tablosunda sayılı bulunan eklenti taşınmazdan ayrı olarak haczedilemez.

Türk Kanunu Medenisinin 777 nci maddesi hükmü saklıdır.

Henüz olgunlaşmamış mahsuller, ancak hasat zamanına yakın bir zamanda haczedilebilir.

Haciz, taşınır ve taşınmaz mallar üzerine konulur. Önce taşınır mallar, yetmezse taşınmaz mallar haczedilir.

Taşınır malın hacziyle, borçlu o mal üzerinde tasarruf hakkından mahrum kalır. Haczedilen mal, icra dairesince muhafaza altına alınır.

Haczedilen malların değeri, icra memuru veya gerektiğinde bilirkişi tarafından takdir edilir.

Haczedilen bir taşınır malın, üçüncü bir kişiye ait olduğu iddia edilirse, icra memuru bu iddiayı inceleyerek gerekli kararı verir.

(Ek:28/3/2023-7445/4 md.)

Muhafaza işleminin dayanağı olan haciz kalkmış olup da yedieminde bulunan mallar, takibin yapıldığı yer icra dairesince bu madde uyarınca resen tasfiye edilir.

Tasfiye edilecek mallara ilişkin bilgiler, icra dairesince Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sisteminde duyurulur.

İcra dairesi, borçluya tebligat çıkararak tebliğ tarihinden itibaren on gün içinde tarifeye göre belirlenen yedieminlik ücretini ödemek suretiyle malı teslim alabileceğini, aksi halde müteakip fıkralar uyarınca malın tasfiye edileceğini ihtar eder.

Borçlunun malı teslim almaması halinde icra dairesi, rehin hakkı sahibine tebligat çıkararak tebliğ tarihinden itibaren on gün içinde rehinden kaynaklanan haklarını kullanabileceğini ve bu durumu icra dairesine bildirmesi gerektiğini, aksi halde müteakip fıkralar uyarınca malın tasfiye edileceğini ihtar eder.

Sicile kayıtlı mallar bakımından, malın borçlu tarafından teslim alınmaması veya rehinden kaynaklı hakkın kullanılmaması halinde icra dairesi, malın daha önce satışa çıkarılmamış olması kaydıyla, kanunun elektronik ortamda açık artırma suretiyle satışa ilişkin hükümleri uyarınca resen satışını yapar.

Yukarıdaki fıkralar uyarınca malın tasfiye edilememesi halinde icra dairesi, derhal yediemine tebligat çıkararak, tebliğ tarihinden itibaren on gün içinde varsa malın son iki yıl içinde yapılan, yoksa icra dairesince takdir edilen kıymetinin yüzde kırkı üzerinden, tarifeye göre belirlenen yedieminlik ücreti mahsup edildikten sonra bakiye tutarı ödediği takdirde malın mülkiyetinin kendisine devredilmesine karar verileceğini, aksi halde müteakip fıkralara göre işlem yapılacağını ihtar eder. Bu fıkrada belirtilen şartların oluştuğunun ve varsa bakiye tutarın yediemin tarafından ödendiğinin tespiti halinde icra dairesi, malın mülkiyetinin yediemine devrine yönelik kararın verilmesi için dosyayı icra mahkemesine gönderir.

Sicile kayıtlı mallar bakımından yedieminin malın mülkiyetinin devrini kabul etmemesi halinde icra dairesi, Makine ve Kimya Endüstrisi Anonim Şirketine tebligat çıkararak, tebliğ tarihinden itibaren bir ay içinde, 30/6/2021 tarihli ve 7330 sayılı Makine ve Kimya Endüstrisi Anonim Şirketi Hakkında Kanunun 4 üncü maddesinin dördüncü fıkrası uyarınca belirlenen hurda bedelini ödeyeceğini bildirmesi ve bildirimde bulunduğu tarihten itibaren üç ay içinde hurda bedelini ödemesi şartıyla malın mülkiyetinin Şirkete devredilmesine karar verileceğini ihtar eder. Bu fıkrada belirtilen şartların oluştuğunun ve hurda bedelinin ödendiğinin tespiti halinde icra dairesi, hurdaya ayırma işlemlerini tamamlayarak malın mülkiyetinin Şirkete devrine yönelik kararın verilmesi için dosyayı icra mahkemesine gönderir.

Yukarıdaki fıkralar uyarınca malın tasfiye edilememesi halinde icra dairesi, malın mülkiyetinin bedelsiz olarak Türkiye Kızılay Derneğine devrine yönelik kararın verilmesi için dosyayı icra mahkemesine gönderir.

İcra mahkemesi, mülkiyetin devri için gönderilen dosyalarda, en geç on gün içinde dosya üzerinden yapacağı inceleme sonunda talebin kabulüne veya reddine kesin olarak karar verir. Kabul kararıyla, malın mülkiyeti ilgiliye geçer; tüm haciz ve rehinler kaldırılarak devir ve teslim işlemleri gerçekleştirilir.

Tasfiye konusu malın vergi, ceza, prim gibi borçları, borçluya ait olup mülkiyet ilgiliye, tüm borç ve yüklerinden âri olarak geçer. Devir ve tescil işlemleri her türlü vergi, resim ve harçtan müstesnadır.

Devir işlemlerine karşı yedieminlik alacağına dayanılarak hapis hakkı kullanılamaz. Yedieminlik ücretinin varlığı, mülkiyetin devri ve buna ilişkin işlemlerin yapılmasına engel teşkil etmez.

Tasfiye konusu mal üzerinde 6183 sayılı Kanun uyarınca haciz bulunması halinde icra dairesi, borçluya tebligat çıkarmadan önce tahsil dairesine tebligat çıkararak tebliğ tarihinden itibaren bir ay içinde muhafaza ve/veya satış işlemlerini yapmak üzere malı teslim alması gerektiğini, aksi halde malın bu madde uyarınca tasfiye edileceğini bildirir.

Tasfiye konusu malın 27/10/1999 tarihli ve 4458 sayılı Gümrük Kanunu kapsamında serbest dolaşımda olmaması halinde icra dairesi, borçluya tebligat çıkarmadan önce gümrük idaresine tebligat çıkararak bir ay içinde gümrük işlemlerini yapmak üzere malı teslim alması gerektiğini, aksi halde malın bu madde uyarınca tasfiye edileceğini bildirir.

Tasfiye masrafları, öncelikle dosyadaki avanstan, avansın bulunmaması halinde Adalet Bakanlığı bütçesinden karşılanır.

Tasfiye kapsamında dosyaya ödenen tutardan; sırasıyla avanstan karşılanan masraflar, Adalet Bakanlığı bütçesinden karşılanan masraflar ve vergi, resim, harç gibi malın aynından kaynaklanan kamu alacakları ödenir. Kalan tutar, 9 uncu madde uyarınca muhafaza edilir, bankalarda nemalandırılır ve talep halinde nemalarıyla birlikte hak sahiplerine ödenir.

Dosyaya ödenen tutarın, Adalet Bakanlığı bütçesinden yapılan masrafı karşılayamaması halinde icra dairesi, bakiye masrafın, 6183 sayılı Kanun uyarınca borçludan tahsili için tahsil dairesine bildirimde bulunur.

Bu maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar, Adalet Bakanlığınca yürürlüğe konulan yönetmelikle belirlenir.

2 – Alacaklar ve üçüncü şahıs elinde haczedilen mallar hakkında:

Borçlunun üçüncü kişideki alacağı haczedildiğinde, icra dairesi bu kişiye haciz ihbarnamesi gönderir. Üçüncü kişi, yedi gün içinde itiraz etmezse, borcu kabul etmiş sayılır. İtiraz halinde alacaklı, dava açabilir.

Borçlunun intifa hakkı, telif hakkı, iştirak hakkı gibi diğer hakları da haczedilebilir.

Üçüncü kişi, itiraz etmeden borcu kabul etmiş sayılırsa, borcu icra dairesine ödemek zorundadır. Aksi halde, hakkında icra takibi yapılır.

Haczedilen mallar, gerektiğinde icra dairesince idare ve işletilebilir. Özellikle ticari işletmelerin faaliyetine devamı için gerekli tedbirler alınır.

Haczedilen mahsuller toplanarak satılır. Borçlu, mahsulün idaresi ve toplanması için gerekli harcamaları yapma hakkına sahiptir.

İştirak halinde mülkiyet konusu olan malların haczi, sadece borçlunun payı üzerinde mümkündür.

Mahcuz malların muhafaza masrafları, takip masraflarına dahildir ve öncelikle satış bedelinden karşılanır.

Hacze konu malın üçüncü kişiye ait olduğu iddia edilirse, icra mahkemesinde istihkak davası açılabilir.

Üçüncü kişi, malın kendisine ait olduğunu delilleriyle birlikte icra mahkemesine bildirerek istihkak iddiasında bulunabilir.

(Ek: 18/2/1965-538/55 Md.)

Bir taşınır malı elinde bulunduran kimse onun maliki sayılır. Borçlu ile üçüncü şahısların taşınır malı birlikte ellerinde bulundurmaları halinde dahi mal borçlu elinde addolunur. (Ek üçüncü ve dördüncü cümle:24/11/2021-7343/8 md.) Bu hâlde üçüncü şahıs yedieminliği kabul ettiği takdirde bu mal muhafaza altına alınmaz. Ancak 97 nci maddenin birinci fıkrası uyarınca takibin devamına karar verilmesi hâlinde mal muhafaza altına alınabilir. Birlikte oturulan yerlerdeki mallardan mahiyetleri itibariyle kadın, erkek ve çocuklara aidiyetleri açıkça anlaşılanlar veya örf ve adet, sanat, meslek veya meşgale icabı olanlar bunların farz olunur. Bu karinenin aksini ispat külfeti iddia eden kişiye düşer.

İstihkak davacısı malı ne suretle iktisap ettiğini ve borçlunun elinde bulunmasını gerektiren hukuki ve fiili sebep ve hadiseleri göstermek ve bunları ispat etmekle mükelleftir.

3 – Çalınmış ve zayi olmuş şeyler:

Çalınmış veya kaybolmuş eşyanın haczi halinde, malikin istihkak iddiası incelenir ve gerekli karar verilir.

Haczedilen mal, borçlunun elinde olmayıp da üçüncü bir kişinin zilyetliğinde ise, mülkiyet karinesi üçüncü kişi lehinedir.

Bir malın birden fazla alacaklı tarafından haczedilmesi halinde, hacze iştirak dereceleri belirlenir.

Belirli hallerde, alacaklılar daha önce yapılan takibe doğrudan iştirak edebilir.

Haciz işlemi tamamlandığında, icra memuru bir haciz tutanağı düzenler. Tutanakta, haczin hangi mallar üzerine konulduğu, kıymet takdiri ve diğer hususlar belirtilir.