İdari Yargılama Usulü Kanunu

Danıştay, bölge idare mahkemeleri, idare mahkemeleri ve vergi mahkemelerinin görevine giren uyuşmazlıkların çözümü, bu Kanunda gösterilen usullere tabidir.

İdari dava türleri şunlardır:
a) İptal davaları: İdari işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlal edilenler tarafından açılan davalar.
b) Tam yargı davaları: İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan davalar.
c) Tahkim yolu öngörülen imtiyaz şartlaşma ve sözleşmelerinden doğan uyuşmazlıklar hariç, kamu hizmetlerinden birinin yürütülmesi için yapılan idari sözleşmelerden dolayı taraflar arasında çıkan uyuşmazlıklara ilişkin davalar.

İdari yargı yetkisi, idari eylem ve işlemlerin hukuka uygunluğunun denetimi ile sınırlıdır. İdari mahkemeler; yerindelik denetimi yapamazlar, yürütme görevinin kanunlarda gösterilen şekil ve esaslara uygun biçimde yerine getirilmesini kısıtlayacak, idari eylem ve işlem niteliğinde veya idarenin takdir yetkisini kaldıracak biçimde yargı kararı veremezler.

İdari davalar, Danıştay, idare mahkemesi ve vergi mahkemesi başkanlıklarına hitaben yazılmış dilekçelerle açılır.

Dilekçelerde; tarafların ve varsa vekillerinin ad ve soyadları veya unvanları ve adresleri, davanın konusu ve sebepleri ile dayandığı deliller, davaya konu olan idari işlemin yazılı bildirim tarihi, tam yargı davalarında uyuşmazlık konusu miktar gösterilir. Dilekçeler ve savunmalar ile davalı idarece verilecek olan savunmaya cevap, belli sayıda nüsha olarak verilir.

Dilekçeler; Danıştay'a veya davanın açılacağı mahkeme başkanlığına ya da bu mahkeme başkanlığının bulunduğu yerdeki diğer mahkeme başkanlıklarına verilebilir.

Dilekçeler, başka yer idare veya vergi mahkemesi başkanlıklarına verildiği takdirde, dosya, mahkeme başkanlığınca derhal ilgili Danıştay veya mahkeme başkanlığına gönderilir.

Her idari işlem aleyhine ayrı ayrı dava açılır. Ancak, aralarında maddi veya hukuki yönden bağlılık ya da sebep-sonuç ilişkisi bulunan birden fazla işleme karşı bir dilekçe ile de dava açılabilir.

Birden fazla kişi, aynı dilekçe ile dava açabilmesi için tarafların haklarının veya borçlarının aynı sebepten doğması veya konularının aynı olması gerekir.

Davanın açılması, dava dilekçesinin esas defterine kaydedilmesiyle tamamlanır. Dava dilekçelerine 3 üncü madde uyarınca gerekli belgelerin eklenip eklenmediği ve dilekçenin diğer hususlar yönünden usule uygun bulunup bulunmadığı, mahkemelerce incelenir.

Dava açma süresi, özel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen hallerde Danıştay'da ve idare mahkemelerinde altmış ve vergi mahkemelerinde otuz gündür.

Bu süreler, idari uyuşmazlıklarda; yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden başlar. İlanı gereken düzenleyici işlemlerde dava süresi, ilan tarihini izleyen günden itibaren başlar. Ancak bu işlemlerin uygulanması üzerine ilgililer, düzenleyici işlem veya uygulanan işlem yahut her ikisi aleyhine birden dava açabilirler.

Süreler, tebliğ, yayın veya ilan tarihini izleyen günden itibaren işlemeye başlar. Tatil günleri sürelere dahildir. Şu kadarki, sürenin son günü tatil gününe rastlarsa, süre tatil gününü izleyen ilk iş gününün bitimine kadar uzar.

Bu Kanunda yazılı sürelerin geçmesinden sonra gelip de, gecikme, kabul edilebilir bir özre dayanan kimselerin bu özürlerini belgelendirerek verecekleri süre uzatma istekleri, karar verilinceye kadar herhangi bir işlem yapılamayacağını ispat etmek şartıyla, ilgili mahkemece kabul edilebilir.

Çözümlenmesi Danıştay'ın, idare ve vergi mahkemelerinin görevine girdiği halde, adli kaza mercilerine açılmış bulunan davaların görev noktasından reddi halinde, bu husustaki kararların kesinleşmesini izleyen günden itibaren otuz gün içinde görevli mahkemede dava açılabilir.

Görevsizlik sebebiyle reddedilerek Danıştay veya ilgili mahkemeye gönderilen dilekçelerin, red kararıyla birlikte Danıştay veya mahkemeye geliş tarihinden itibaren otuz gün içinde aşağıda yazılı giderlerin verilmesi şarttır.

İlgililer, haklarında idari davaya konu olabilecek bir işlem veya eylemin yapılması için idari makamlara başvurabilirler.

Altmış gün içinde bir cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır. İlgililer altmış günün bittiği tarihten itibaren dava açma süresi içinde, konusuna göre Danıştay'a, idare ve vergi mahkemelerine dava açabilirler. Altmış günlük süre içinde idarece verilen cevap kesin değilse ilgili bu cevabı, istemin reddi sayarak dava açabileceği gibi, kesin cevabı da bekleyebilir. Bu takdirde dava açma süresi işlemez. Ancak, bekleme süresi başvuru tarihinden itibaren altı ayı geçemez.

İlgililer tarafından idari dava açılmadan önce, idari işlemin kaldırılması, geri alınması, değiştirilmesi veya yeni bir işlem yapılması üst makamdan, üst makam yoksa işlemi yapmış olan makamdan, idari dava açma süresi içinde istenebilir. Bu başvurma, işlemeye başlamış olan idari dava açma süresini durdurur.

Altmış gün içinde bir cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır. İsteğin reddedilmesi veya reddedilmiş sayılması halinde dava açma süresi yeniden işlemeye başlar ve başvurma tarihine kadar geçmiş süre de hesaba katılır.

İlgililer haklarını ihlal eden bir idari işlem dolayısıyla Danıştay'a ve idare ve vergi mahkemelerine doğrudan doğruya tam yargı davası veya iptal ve tam yargı davalarını birlikte açabilecekleri gibi ilk önce iptal davası açarak bu davanın karara bağlanması üzerine, bu husustaki kararın veya kanun yollarına başvurulması halinde verilecek kararın tebliği veya bir işlemin icrası sebebiyle doğan zararlardan dolayı icra tarihinden itibaren dava açma süresi içinde tam yargı davası açabilirler.

İdari eylemlerden hakları ihlal edilmiş olanların idari dava açmadan önce, bu eylemleri yazılı bildirim üzerine veya başka suretle öğrendikleri tarihten itibaren bir yıl ve her halde eylem tarihinden itibaren beş yıl içinde ilgili idareye başvurarak haklarının yerine getirilmesini istemeleri gereklidir. Bu isteklerin kısmen veya tamamen reddi halinde, bu konudaki işlemin tebliğini izleyen günden itibaren veya istek hakkında altmış gün içinde cevap verilmediği takdirde bu sürenin bittiği tarihten itibaren, dava açma süresi içinde dava açılabilir.

Dava dilekçeleri, aşağıda belirtilen kayıtlar üzerine sırasıyla incelenir:
a) Görev ve yetki,
b) İdari merci tecavüzü,
c) Ehliyet,
ç) İdari davaya konu olacak kesin ve yürütülmesi gereken bir işlem olup olmadığı,
d) Süre,
e) Husumet,
f) Dilekçenin 3 ve 5 inci maddelere uygun olup olmadığı.

Danıştay veya idare ve vergi mahkemeleri, yukarıdaki maddenin (a), (b), (c), (ç), (d) ve (e) bentlerinde yazılı hususlarda kanuna aykırılık görürlerse, dava dilekçesinin reddine karar verirler. Bu bentlerde yazılı hususların, davanın her safhasında incelenmesi mümkündür.

Dava dilekçesinin 3 ve 5 inci maddelere uygun olmadığının tespiti halinde, otuz gün içinde eksiklikleri tamamlanmak üzere dilekçenin reddine karar verilir. Eksiklikler tamamlandıktan sonra yeniden dava açılırsa, harç alınmaz ve ilk dava açılması ile doğmuş olan sonuçlar korunur.

Dava dilekçeleri tespit edilecek miktarda suretleriyle birlikte davalı idareye tebliğ edilir. Davalı idare; savunmasını, dava dilekçesinin tebliğinden itibaren otuz gün içinde vermek zorundadır.

Davalı idare, birinci savunmasında dava konusu işlemi tesis eden veya eylemi yapan idari mercii açıklamaya mecburdur. Merciin yanlış gösterilmesi halinde, dilekçenin doğru mercie tebliği yapılır.

Savunmaların, dava dilekçesinin davalıya tebliğinden itibaren otuz gün içinde verilmesi zorunludur. Taraflar, ilk dilekçe ve savunmalarını verdikten sonra, mahkemece taraflara tebligat yapılmış olmasına bakılmaksızın ikinci dilekçe ve savunmalarını onbeşer gün içinde verebilirler.

Danıştay ile idare ve vergi mahkemelerinde açılan iptal ve yirmibeşbin Türk Lirasını aşan tam yargı davaları ile tarh edilen vergi, resim ve harçlarla benzeri mali yükümler ve bunların zam ve cezaları toplamı bu miktarı aşan vergi davalarında, taraflardan birinin isteği üzerine duruşma yapılır.

Taraflar duruşma istemini dava dilekçesi ile cevap ve savunmalarda yapabilirler. Duruşma istemi, dava dilekçesinde veya ilk dilekçede istenmemiş ise, bu halde sadece kararın düzeltilmesi isteminde bulunan taraf için duruşma yapılır. Davetiyenin tebliği ile duruşma günü arasındaki süre en az otuz gündür.

Duruşmalar açık olarak yapılır. Genel ahlakın veya kamu güvenliğinin gerekli kıldığı hallerde, duruşmanın bir bölümünün veya tamamının kapalı yapılmasına mahkemece karar verilebilir.

Duruşmaya gelen taraf veya vekillerinin iddia ve savunmaları dinlenir. Davacının duruşmaya gelmemesi ve mazeret de göstermemesi durumunda, duruşma açılmaz. Duruşmaya gelmemenin haklı sebeplere dayanması, mahkemece belgelenmesi halinde başka bir gün duruşma yapılmak üzere dosyanın işlemden kaldırılmasına karar verilir.

Duruşmalı işlerde karar verilebilmesi için, taraflara usulüne uygun olarak tebligat yapılmış olması şarttır. Duruşmadan sonra taraflarca belge verilmesi halinde, bu belgelere karşı diğer tarafa cevap verme imkanı sağlanır.

Danıştay, bölge idare mahkemeleri, idare ve vergi mahkemeleri, bakmakta oldukları davalara ait her türlü incelemeyi kendiliğinden yapar. Mahkemeler belirlenen süre içinde lüzum gördükleri evrakın gönderilmesini ve her türlü bilgilerin verilmesini taraflardan ve ilgili diğer yerlerden isteyebilirler. Bu husustaki kararların, ilgililerce, süresi içinde yerine getirilmesi mecburidir. Haklı sebeplerin bulunması halinde bu süre, bir defaya mahsus olmak üzere uzatılabilir.

(Ek: 18/6/2014-6545/18 md.)

1. İvedi yargılama usulü aşağıda sayılan işlemlerden doğan uyuşmazlıklar hakkında uygulanır:

a) İhaleden yasaklama kararları hariç ihale işlemleri.

b) Acele kamulaştırma işlemleri.

c) Özelleştirme Yüksek Kurulu kararları.

d) 12/3/1982 tarihli ve 2634 sayılı Turizmi Teşvik Kanunu uyarınca yapılan satış, tahsis ve kiralama işlemleri.

e) 9/8/1983 tarihli ve 2872 sayılı Çevre Kanunu uyarınca, idari yaptırım kararları hariç çevresel etki değerlendirmesi sonucu alınan kararlar.

f) 16/5/2012 tarihli ve 6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun uyarınca alınan Cumhurbaşkanı kararları.[18]

2. İvedi yargılama usulünde:

a) Dava açma süresi otuz gündür.

b) Bu Kanunun 11 inci maddesi hükümleri uygulanmaz.

c) Yedi gün içinde ilk inceleme yapılır ve dava dilekçesi ile ekleri tebliğe çıkarılır.

d) Savunma süresi dava dilekçesinin tebliğinden itibaren on beş gün olup, bu süre bir defaya mahsus olmak üzere en fazla on beş gün uzatılabilir. Savunmanın verilmesi veya savunma verme süresinin geçmesiyle dosya tekemmül etmiş sayılır.

e) Yürütmenin durdurulması talebine ilişkin olarak verilecek kararlara itiraz edilemez.

f) Bu davalar dosyanın tekemmülünden itibaren en geç bir ay içinde karara bağlanır. Ara kararı verilmesi, keşif, bilirkişi incelemesi ya da duruşma yapılması gibi işlemler ivedilikle sonuçlandırılır.

g) Verilen nihai kararlara karşı tebliğ tarihinden itibaren on beş gün içinde temyiz yoluna başvurulabilir.

h) Temyiz dilekçeleri üç gün içinde incelenir ve tebliğe çıkarılır. Bu Kanunun 48 inci maddesinin bu maddeye aykırı olmayan hükümleri kıyasen uygulanır.

ı) Temyiz dilekçelerine cevap verme süresi on beş gündür.

i) Danıştay evrak üzerinde yaptığı inceleme sonunda, maddi vakıalar hakkında edinilen bilgiyi yeterli görürse veya temyiz sadece hukuki noktalara ilişkin ise yahut temyiz olunan karardaki maddi yanlışlıkların düzeltilmesi mümkün ise işin esası hakkında karar verir. Aksi hâlde gerekli inceleme ve tahkikatı kendisi yaparak esas hakkında yeniden karar verir. Ancak, ilk inceleme üzerine verilen kararlara karşı yapılan temyizi haklı bulduğu hâllerde kararı bozmakla birlikte dosyayı geri gönderir. Temyiz üzerine verilen kararlar kesindir.

j) Temyiz istemi en geç iki ay içinde karara bağlanır. Karar en geç bir ay içinde tebliğe çıkarılır.

(Ek: 10/9/2014-6552/96 md.)

1. Millî Eğitim Bakanlığı ile Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi tarafından yapılan merkezî ve ortak sınavlar, bu sınavlara ilişkin iş ve işlemler ile sınav sonuçları hakkında açılan davalara ilişkin yargılama usulünde:

a) Dava açma süresi on gündür.

b) Bu Kanunun 11 inci maddesi hükümleri uygulanmaz.

c) Yedi gün içinde ilk inceleme yapılır ve dava dilekçesi ile ekleri tebliğe çıkarılır.

ç) Savunma süresi dava dilekçesinin tebliğinden itibaren üç gün olup, bu süre bir defaya mahsus olmak üzere en fazla üç gün uzatılabilir. Savunmanın verilmesi veya savunma verme süresinin geçmesiyle dosya tekemmül etmiş sayılır.

d) Yürütmenin durdurulması talebine ilişkin olarak verilecek kararlara itiraz edilemez.

e) Bu davalar dosyanın tekemmülünden itibaren en geç on beş gün içinde karara bağlanır. Ara kararı verilmesi, keşif, bilirkişi incelemesi ya da duruşma yapılması gibi işlemler ivedilikle sonuçlandırılır.

f) Verilen nihai kararlara karşı tebliğ tarihinden itibaren beş gün içinde temyiz yoluna başvurulabilir.

g) Temyiz dilekçeleri üç gün içinde incelenir ve tebliğe çıkarılır. Bu Kanunun 48 inci maddesinin bu maddeye aykırı olmayan hükümleri kıyasen uygulanır.

ğ) Temyiz dilekçelerine cevap verme süresi beş gündür.

h) Danıştay evrak üzerinde yaptığı inceleme sonunda, maddi vakalar hakkında edinilen bilgiyi yeterli görürse veya temyiz sadece hukuki noktalara ilişkin ise yahut temyiz olunan karardaki maddi yanlışlıkların düzeltilmesi mümkün ise işin esası hakkında karar verir. Aksi hâlde gerekli inceleme ve tahkikatı kendisi yaparak esas hakkında yeniden karar verir. Ancak, ilk inceleme üzerine verilen kararlara karşı yapılan temyizi haklı bulduğu hâllerde kararı bozmakla birlikte dosyayı geri gönderir. Temyiz üzerine verilen kararlar kesindir.

ı) Temyiz istemi en geç on beş gün içinde karara bağlanır. Karar en geç yedi gün içinde tebliğe çıkarılır.

2. Millî Eğitim Bakanlığı ile Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi tarafından yapılan merkezî ve ortak sınavlar, bu sınavlara ilişkin iş ve işlemler ile sınav sonuçları hakkında açılan davalarda verilen yürütmenin durdurulması ve iptal kararları, söz konusu sınava katılan kişilerin lehine sonuç doğuracak şekilde uygulanır.

(Ek:24/6/2021-7329/16 md.)

1. Bu madde; Millî Savunma Bakanlığı kadrolarında çalışan kamu görevlileri ile 25/6/2019 tarihli ve 7179 sayılı Askeralma Kanunu kapsamında askerlik hizmetini yerine getiren yedek subaylar ve yedek astsubaylar ile erbaş ve erleri ilgilendiren ve askerî hizmete ilişkin idari işlem ve eylemlerden doğan uyuşmazlıklar hakkında uygulanır. (Ek cümle:30/6/2022-7415/8 md.) Bu uyuşmazlıkların çözümünde ilgilinin görev yaptığı yerin idari yargı yetkisi yönünden bağlı olduğu bölge idare mahkemesinin bulunduğu yerdeki idare mahkemesi yetkilidir.

2. Dava dilekçelerinde, 3 üncü maddenin ikinci fıkrasında sayılanlara ilaveten bu madde kapsamındakilerin sicili, varsa sınıfı ve rütbesi de gösterilir.

3. Dilekçeler ile davalara ilişkin her türlü evrak, 4 üncü maddede belirtilen yerlere ilaveten ilgili idari yargı merciine gönderilmek üzere en yakın amirlere verilebilir.

4. Savaş hâlinde yürütmenin durdurulmasına karar verilemez.

5. Olağanüstü hâller sebebiyle alınan tedbirlerin uygulanmasında görevlendirilenlerin naklen atanmalarına ilişkin iptal davalarında, yürütmenin durdurulmasına karar verilemez.

6. Yüksek Askerî Şûranın terfi işlemleri ile kadrosuzluk nedeniyle emekliye ayırma işlemleri hariç her türlü ilişik kesme kararlarına karşı yargı yolu açıktır.

Taraflar, ilk inceleme aşamasından sonra dosyaya yeni belge ibraz edebilirler. Ancak, karar verilinceye kadar ibraz edilen bu belgelerden diğer tarafın bilgisi olması için süre verilir.

Konular aydınlandıktan sonra, davalar Danıştay'da daire veya kurullarca; idare ve vergi mahkemelerinde ise mahkemece kanuni sıraya göre incelenerek karara bağlanır.

Duruşmalı işlerde duruşmalar, zabıt katibi tarafından tutanağa bağlanır. Tutanaklar, başkan, üyeler ve zabıt katibi tarafından imzalanır.

Kararlarda;
a) Tarafların ve varsa vekillerinin ad ve soyadları veya unvanları,
b) Davanın özeti,
c) Yargılama sonucunda saptanan maddi olaylar ve hukuki değerlendirme,
d) Gerekçe ve hüküm,
e) Yargılama giderleri ve hangi tarafa yüklendiği,
f) Kararın verildiği tarih ve mahkeme veya Danıştay başkan ve üyelerinin imzaları,
g) Karşı oy yazıları,
bulunur.

Kararın aslı saklanır ve taraflara tebliğ edilir. Kararlarda varsa yanlışlıklar, hüküm, tashih yolu ile düzeltilebilir.

Dava esnasında ölüm veya herhangi bir sebeple tarafların kişilik veya niteliğinde değişiklik olursa, davayı takip hakkı kendisine geçenin başvurmasına kadar dosyanın işlemden kaldırılmasına karar verilebilir.

Danıştay'da veya idari mahkemelerde dava açılması, dava edilen idari işlemin yürütülmesini durdurmaz. Ancak, aşağıda belirtilen şartların birlikte gerçekleşmesi halinde, davacının isteği üzerine, idari işlemin uygulanması halinde telafisi güç veya imkansız zararların doğması ve idari işlemin açıkça hukuka aykırı olması durumunda, gerekçe gösterilerek yürütmenin durdurulmasına karar verilebilir.

Yürütmenin durdurulması kararında, idari işlemin hangi gerekçelerle hukuka açıkça aykırı olduğu ve işlemin uygulanması halinde doğacak telafisi güç veya imkansız zararların neler olduğunun belirtilmesi zorunludur. Sadece ilgili kanun hükmünün iptal edildiği gerekçesine dayanılarak yürütmenin durdurulmasına karar verilemez.

Dava dilekçesi ve eklerinden yürütmenin durdurulması isteminin yerinde olmadığı anlaşılırsa, davalı idarenin savunması alındıktan sonra karar verilir.

Vergi mahkemelerinde, vergi uyuşmazlıklarından doğan davaların açılması, tarh edilen vergi, resim ve harçlar ile benzeri mali yükümlerin ve bunların zam ve cezalarının dava konusu edilen bölümünün tahsil işlemlerini durdurur.

Yürütmenin durdurulmasına dair verilen kararlar onbeş gün içinde yazılır ve imzalanır. İtiraz yolu açık olmak üzere verilen yürütmenin durdurulması kararları, temyiz ve istinaf yolu açık olmak üzere verilen kararlar otuz gün içinde yazılır ve imzalanır. Aynı sebeplere dayanılarak ikinci kez yürütmenin durdurulması istenemez.

Yürütmenin durdurulması istemli davalarda, 16 ncı maddede yazılı süreler kısaltılabileceği gibi, tebliğin memur eliyle yapılmasına da karar verilebilir.

Yürütmenin durdurulması kararları teminat karşılığında verilir; ancak, durumun gereklerine göre teminat aranmayabilir.