İş Kanunu

Kadın işçilere bir yaşından küçük çocuklarını emzirmeleri için günde toplam birbuçuk saat süt izni verilir. Bu sürenin hangi saatler arasında ve kaça bölünerek kullanılacağını işçi kendisi belirler. Bu süre günlük çalışma süresinden sayılır.

İşçiye yeni iş arama izni hususu 23 üncü maddede düzenlenmiştir.

Aşağıda belirtilen süreler işçinin günlük çalışma sürelerinden sayılır:
a) Madenlerde, taşocaklarında yahut her ne şekilde olursa olsun yeraltında veya su altında çalışılacak işlerde işçilerin kuyulara, dehlizlere veya asıl çalışma yerlerine inmeleri veya bu yerlerden çıkmaları için gereken süreler.
b) İşçilerin işveren tarafından işyerlerinden başka bir yerde çalıştırılmak üzere gönderilmeleri halinde yolda geçen süreler.
c) İşçinin işinde ve her an işverenin emrine hazır bir halde bulunmakla beraber çalıştırılmaksızın ve çıkacak işi bekleyerek boş geçirdiği süreler.
d) İşçinin işveren tarafından başka bir yere gönderilmesi veya işveren evinde veya bürosunda yahut işverenle ilgili herhangi bir yerde meşgul edilmesi suretiyle asıl işini yapmaksızın geçirdiği süreler.
e) Çocuk emziren kadın işçilerin çocuklarına süt vermeleri için belirtilecek süreler.

Aşağıdaki süreler çalışma süresinden sayılmaz:
a) Ara dinlenmeleri.
b) İşçinin, işveren tarafından işyeri dışında çalıştırılmak üzere götürülüp getirilmesi sırasında araçta geçen süreler.
c) İşçiye, işveren tarafından kendi işyeri veya işletmesi dışında bir görev verilmesi halinde, işini yapmaksızın geçirdiği süreler.
d) İşçinin, işverence kendisine verilen iş dışında, kendi isteğiyle yaptığı işlerde geçen süreler.

Gece çalışması yedibuçuk saati geçemez. Bu hüküm; turizm, özel güvenlik ve sağlık hizmeti yürütülen işlerde ve bu işlerin yürütüldüğü işyerlerinde faaliyet gösteren alt işverenin işçileri için uygulanmaz.

Çalışma süresi ile ilgili usul ve esaslar Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığınca çıkarılacak bir yönetmelikle düzenlenir.

Nitelikleri dolayısıyla sürekli çalıştıkları için durmaksızın birbiri ardına postalar halinde işçi çalıştırılarak işletilen işlerde posta sayısı 24 saatlik süre içinde en az üç işçi postası çalıştırılacak şekilde düzenlenir.

Çalışma süresine ve buna dair hükümlere aykırı olarak işçi çalıştıran işveren veya işveren vekiline idari para cezası verilir.

(6331 sayılı Kanuna yapılan atıfla düzenlenmiştir.)

İşyerinde iş sağlığı ve güvenliğinin sağlanması ve mevcut sağlık ve güvenlik şartlarının iyileştirilmesi için işveren ve işçilerin yükümlülükleri 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanununda düzenlenmiştir.

İşverenler, işyerlerinde iş sağlığı ve güvenliğinin sağlanması için gerekli her türlü önlemi almak, araç ve gereçleri noksansız bulundurmakla yükümlüdür. İşçiler de iş sağlığı ve güvenliği konusunda alınan her türlü önleme uymakla yükümlüdür.

Elli ve daha fazla işçi çalıştıran ve altı aydan fazla süren sürekli işlerin yapıldığı işyerlerinde işveren, iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili çalışmalarda bulunmak üzere bir kurul oluşturur.

İş kazası, işyerinde veya işin yürütümü nedeniyle meydana gelen, ölüme sebebiyet veren veya vücut bütünlüğünü ruhen ya da bedenen engelli hale getiren olaydır. Meslek hastalığı, işin niteliğine göre tekrarlanan bir sebeple veya işin yürütüm şartları yüzünden uğranılan geçici veya sürekli hastalık, bedensel veya ruhsal engellilik halleridir.

İşveren, iş kazasını, o yer yetkili kolluk kuvvetlerine derhal ve Sosyal Güvenlik Kurumuna en geç kazadan sonraki üç işgünü içinde bildirmekle yükümlüdür.

İşveren, meslek hastalığını öğrendiği tarihten itibaren üç işgünü içinde Sosyal Güvenlik Kurumuna bildirmekle yükümlüdür.

İş müfettişleri, iş kazası veya meslek hastalığı meydana gelen işyerlerinde gerekli inceleme ve soruşturmayı yapmakla yükümlüdürler.

Bildirim şartına uymayan taraf, bildirim süresine ilişkin ücret tutarında tazminat ödemek zorundadır. İş sözleşmesinin 24 ve 25 inci maddelerdeki nedenlere dayanılarak feshedilmesi halinde tarafların tazminat talep hakkı saklıdır.

Kıdem tazminatı, 1475 sayılı İş Kanununun 14 üncü maddesi hükümlerine göre hesaplanır ve ödenir. Kıdem tazminatına hak kazanabilmek için işçinin en az bir yıl çalışmış olması ve iş sözleşmesinin belirli sebeplerle sona ermesi gerekir.

İş güvencesi kapsamında olmayan işçilerin, işverenin fesih hakkını kötüye kullanarak iş sözleşmesini feshetmesi durumunda, işçiye bildirim süresinin üç katı tutarında kötüniyet tazminatı ödenir.

İşveren, işten ayrılan işçiye, işin türünün ve süresinin ne olduğunu belirten bir belge vermek zorundadır. Bu belgede işçinin ahlak ve yeterliliğine ilişkin değerlendirmeye yer verilemez.

Taraflar iş sözleşmesinin sona ermesiyle birlikte karşılıklı olarak birbirlerini ibra edebilirler. İbranamenin geçerliliği, işçinin işverenden alacaklarının tam olarak ödenmesine bağlıdır.

İş sözleşmesinin sona ermesi halinde işverenin işçiye karşı yükümlülüklerinden doğan alacaklar için zamanaşımı süresi beş yıldır.

İş sözleşmesinden doğan alacaklar, beş yıllık zamanaşımına tabidir. Yıllık ücretli izin ve kıdem tazminatı alacaklarında zamanaşımı süresi iş sözleşmesinin sona erdiği tarihten itibaren işlemeye başlar.

Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, bu Kanunun uygulanması ile ilgili olarak yönetmelikler çıkarabilir.

(6331 sayılı Kanun ile yürürlükten kaldırılmıştır.)

On altı yaşını doldurmamış genç işçiler ve çocuklar ile her yaştaki kadın işçiler ağır ve tehlikeli işlerde çalıştırılamaz. Hangi işlerin ağır ve tehlikeli olduğu bir yönetmelikle belirlenir.

Onbeş yaşını doldurmamış çocukların çalıştırılması yasaktır. Ancak, ondört yaşını doldurmuş ve ilköğretimi tamamlamış çocuklar, bedensel, zihinsel ve ahlaki gelişmelerine engel olmayan hafif işlerde çalışabilirler. Çocuk ve genç işçilerin çalışma süreleri günde yedi ve haftada otuzbeş saatten fazla olamaz.

Kadın işçiler, doğumdan önce sekiz ve doğumdan sonra sekiz hafta olmak üzere toplam onaltı hafta süreyle çalıştırılamazlar. Çoğul gebelik halinde bu süreye iki hafta eklenir. Kadın işçiye isteği halinde altı aya kadar ücretsiz izin verilir. Bir yaşından küçük çocuğunu emzirmesi için günde birbuçuk saat süt izni verilir.

Elli veya daha fazla işçi çalıştıran özel sektör işverenleri yüzde üç, kamu işverenleri ise yüzde dört engelli işçiyi meslek, beden ve ruhi durumlarına uygun işlerde çalıştırmakla yükümlüdür.

İşveren, çalıştırdığı her işçi için bir özlük dosyası düzenlemek zorundadır. İşveren bu dosyada, işçinin kimlik bilgilerinin yanında, bu Kanun ve diğer kanunlar uyarınca düzenlemek zorunda olduğu her türlü belge ve kayıtları saklamakla yükümlüdür. İşveren, işçi hakkında edindiği bilgileri dürüstlük kurallarına ve hukuka uygun olarak kullanmak ve gizli kalmasında işçinin haklı çıkarı bulunan bilgileri açıklamamakla yükümlüdür.