Karayolları Trafik Kanunu

Bu Kanunun amacı, karayollarında, can ve mal güvenliği yönünden trafik düzenini sağlamak ve trafik güvenliğini ilgilendiren tüm önlemleri belirlemektir.

Bu Kanun, karayollarında uygulanır. Ancak; a) Karayolu dışında kalan yerlerde her türlü araç, gereç ve personelin/iş makinelerinin karayoluna çıkmaması koşulu ile kullanılması, b) Özel mülkiyete konu olan ve Karayolları Trafik Yönetmeliğinde belirtilen karayolu yapısından yararlanmayan ve karayolu dışında kalan yerlerdeki trafik, bu Kanun hükümlerine tabi değildir.

Bu Kanunda geçen deyimlerden;
Karayolu: Trafik için kamunun yararlanmasına açık olan arazi şeridi, köprüler ve alanlar,
Trafik: Yayaların ve araçların karayolları üzerindeki hal ve hareketleri,
Araç: Karayolunda kullanılabilen motorlu, motorsuz ve özel amaçlı taşıtlar ile iş makineleri ve lastik tekerlekli traktörler,
Sürücü: Karayolunda, motorlu veya motorsuz bir aracı veya taşıtı sevk ve idare eden kişi,
İşleten: Araç için adına yetkili idarece tescil belgesi verilmiş veya sahiplik veya mülkiyeti gösterir belge düzenlenmiş olan kişi,
anlaşılır.

Karayolları trafiğiyle ilgili görevli kurullar ve kuruluşlar şunlardır:
a) Karayolu Trafik Güvenliği Kurulu,
b) İçişleri Bakanlığı,
c) Karayolları Genel Müdürlüğü,
ç) Millî Eğitim Bakanlığı,
d) Sağlık Bakanlığı,
e) Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığı,
f) Belediye trafik birimleri,
g) İl ve ilçe trafik komisyonları.

İçişleri Bakanlığı; trafik hizmetlerinin yürütülmesi, trafik düzeninin sağlanması, trafik zabıtasının görev ve yetkilerinin belirlenmesi, trafik suç ve cezalarının uygulanması, araçların tescili ve sürücü belgelerinin verilmesi işlemlerini yürütür.

(Ek: 20/11/2017-KHK-696/50 md.; Aynen kabul: 1/2/2018-7079/45 md.) (Mülga:6/12/2019-7196/43 md.)

Trafik zabıtası, trafik hizmetlerini yürütmekle görevli polis ve jandarma teşkilatıdır. Trafik zabıtası, karayollarında trafik düzenini sağlamak, trafik suçlarını tespit etmek ve gerekli işlemleri yapmakla yetkilidir.

Karayolları Genel Müdürlüğü; karayollarının yapımı, bakımı, onarımı, trafik işaretlerinin konulması, karayolu güvenliğinin sağlanması ile ilgili görevleri yürütür.

Millî Eğitim Bakanlığı, trafik eğitimi ve öğretiminin programlanması; Sağlık Bakanlığı, trafik kazalarında acil yardım hizmetlerinin yürütülmesi ile ilgili görevleri üstlenir.

Tarım ve Orman Bakanlığı; iş makineleri ve zirai araçların trafiğe çıkarılmasına ilişkin teknik esasları belirler.

Belediye trafik birimleri, belediye sınırları içinde trafik düzenini sağlamak ve trafik işaretlerini koymakla görevli ve yetkilidir.

Trafik hizmetlerinin yürütülmesinde kurumlar arası koordinasyon, Karayolu Trafik Güvenliği Kurulu tarafından sağlanır.

İl ve ilçe trafik komisyonları, mahalli trafik sorunlarının çözümü için ilgili kurum temsilcilerinden oluşur. Komisyon kararları, vali veya kaymakam onayı ile yürürlüğe girer.

Karayollarında can ve mal güvenliğinin sağlanması esastır. Bu amaçla, trafik işaretleri, sinyalizasyon sistemleri, yol yapısı ve çevre düzenlemeleri, trafik güvenliğini sağlayacak şekilde yapılır.

Karayolu yapısı ve trafik işaretleri; başkaları tarafından tahrip edilemez, yeri değiştirilemez, üzerine yeni işaret konulamaz.

Trafik işaretleri; trafik düzenini sağlamak ve trafik kazalarını önlemek amacıyla, yetkili kuruluşlarca Yönetmelikte belirtilen uluslararası standartlara uygun olarak konulur.

Karayolu dışında, kenarında veya üzerindeki reklam levhaları ve diğer işaretlerin karayolu güvenliğini tehlikeye düşürmemesi gerekir.

Karayolu kenarında yapılacak yapı ve tesisler için Karayolları Genel Müdürlüğünden izin alınması zorunludur.

Belediye sınırları içindeki karayolu kenarında yapılacak yapı ve tesisler için belediyeden izin alınır. Belediye bu izni verirken yol güvenliğini gözetmek zorundadır.

Araç sahipleri, araçlarını yetkili trafik tescil kuruluşuna tescil ettirmek ve tescil belgesi almak zorundadır. Tescil işlemi, aracın satın alınmasından veya gümrükten çekilmesinden itibaren otuz gün içinde yapılır.

Madde 20 – (Değişik: 18/1/1985 - KHK 245/7 md.; Değiştirilerek kabul: 28/3/1985-3176/7 md.)

Tescil süreleri, satış ve devirler, noterlerin sorumluluğu ile ilgili esaslar şunlardır:

a) Araç sahipleri,

1. (Değişik: 13/2/2011-6111/55 md.) Tescili zorunlu ve ilk tescili yapılacak olan araçların satın alma veya gümrükten çekme tarihinden itibaren üç ay içinde tescili için; bunların hurda durumuna gelmesi hâlinde ise bir ay içinde tescilin silinmesi için ilgili trafik tescil kuruluşuna veya Emniyet Genel Müdürlüğünün belirleyeceği kamu kurum veya kuruluşları ile gerçek veya özel hukuk tüzel kişilerine başvurmak,

2. (Değişik: 2/4/1998 - 4358/3 md.) Tescilin yapılması veya silinmesi için vergi kimlik numarası ile yönetmelikte belirtilen bilgi ve belgeleri sağlamak,

Zorundadırlar.

b) Araçların giriş işlemlerini yapan gümrük idareleri bu durumu 15 gün içinde araç sahiplerinin beyan ettikleri tescil kuruluşuna bildirmekle yükümlüdürler.

c) Tescil belgesi, aracın başkasına satış veya devrine, hurdaya çıkarılmasına veya araçta, yönetmelikte belirtilen niteliklerin değişmesine kadar geçerli sayılır.

d ) (Değişik: 24/12/2009-5942/1 md.) Tescil edilmiş araçların her çeşit satış ve devirleri, satış ve devri yapılacak araçtan dolayı motorlu taşıtlar vergisi, gecikme faizi, gecikme zammı, vergi cezası ve trafik idari para cezası borcu bulunmadığının tespit edilmesi ve taşıt üzerinde satış ve/veya devri kısıtlayıcı herhangi bir tedbir veya kayıt bulunmaması halinde, araç sahibi adına düzenlenmiş tescil belgesi veya trafik tescil kayıtları esas alınarak noterler tarafından yapılır. Noterler tarafından yapılmayan her çeşit satış ve devirler geçersizdir.

Satış ve devir işlemi, siciline işlenmek üzere üç işgünü içerisinde ilgili trafik tescil kuruluşu ile vergi dairesine bildirilir. Bu bildirimle birlikte alıcı adına trafik tescil işlemi gerçekleşmiş sayılır. Satış ve devir tarihi itibariyle, 197 sayılı Motorlu Taşıtlar Vergisi Kanunu hükümleri uyarınca eski malikin vergi mükellefiyeti sona erer, yeni malikin vergi mükellefiyeti başlar.

Yapılan satış ve devir işlemi üzerine noterler tarafından yeni malik adına bir ay süreyle geçerli tescile ilişkin geçici belge düzenlenir.

197 sayılı Kanunun 13 üncü maddesinde yer alan sorumluluk hükümleri saklı kalmak kaydıyla, anılan maddede ve bu bentte yer alan isteme ve bildirmeleri elektronik ortamda yaptırmaya ve bu konuda yükümlülük getirmeye, elektronik bildirmelere ilişkin usul ve esasları belirlemeye Gelir İdaresi Başkanlığı ve Emniyet Genel Müdürlüğü yetkili olup, bu kurumlar satış, devir ve tescile ilişkin işlemlerin gerçekleştirilmesi için gerekli elektronik veri akışını sağlarlar. Satış ve devir işlemlerini yapanlar, bu işlemler sırasında edindikleri bilgileri ifşa ettikleri takdirde Türk Ceza Kanununun 239 uncu maddesi uyarınca cezalandırılırlar.[16]

Satış ve devir işlemlerinin bildiriminden itibaren bir aylık süre içerisinde ilgili trafik tescil kuruluşu veya Emniyet Genel Müdürlüğünün uygun gördüğü kamu kurum veya kuruluşları tarafından yeni malik adına tescil belgesi düzenlenerek elden veya posta aracılığıyla teslim edilir. Tescil belgesinin bir ay içerisinde teslim edilememesi halinde yeni malike sorumluluk yüklenemez.

Bu bentte düzenlenen satış ve devir işlemleri her türlü harçtan, bu işlemlere ilişkin düzenlenen kağıtlar damga vergisi ve değerli kağıt bedellerinden istisnadır. Trafik tescil kuruluşunda yeni malik adına yapılacak tescil nedeniyle düzenlenmesi gereken değerli kağıtların bedelleri, satış ve devir esnasında noterler tarafından tahsil edilir ve 1512 sayılı Noterlik Kanununun 119 uncu maddesi uyarınca beyan edilerek ödenir. Bu bentte yer alan işlemler sebebiyle noterlere herhangi bir pay veya aidat ödenmez.

1512 sayılı Kanunun 112 nci maddesi uyarınca belirlenen ücret uygulanmaksızın satış ve devre ilişkin her türlü işlem karşılığında toplam 20 Türk Lirası maktu ücret alınır. Söz konusu ücret, her takvim yılı başından geçerli olmak üzere önceki yılda uygulanan ücret tutarının o yıl için 213 sayılı Vergi Usul Kanunu uyarınca tespit ve ilan olunan yeniden değerleme oranında artırılması suretiyle hesaplanır.

Haciz, müsadere, zapt, buluntu, trafikten men gibi nedenlerle; icra müdürlükleri, vergi dairesi müdürlükleri, milli emlak müdürlükleri ile diğer yetkili kamu kurum ve kuruluşları tarafından satışı yapılan araçların satış tutanağının bir örneği aracın kayıtlı olduğu trafik tescil kuruluşlarına üç işgünü içerisinde gönderilir. Aracı satın alanlar gerekli bilgi ve belgeleri sağlayarak ilgili trafik tescil kuruluşundan bir ay içerisinde adlarına tescil belgesi almak zorundadırlar. Alıcıların tescil belgesi almak için süresinde başvurmamaları halinde bu araçları alıcıları adına re’sen kayıt ve tescil ettirmeye Emniyet Genel Müdürlüğü yetkilidir.

Bu bendin uygulanmasına ilişkin usul ve esasları belirlemeye İçişleri ve Maliye Bakanlıkları yetkilidir.

e) (Değişik: 24/12/2009-5942/1 md.) Araç satın alıp, bu maddenin birinci fıkrasının (a) bendinin (1) numaralı alt bendine uymayanlar ile (d) bendinin sekizinci paragrafı hükümlerine göre bir ay içerisinde tescil belgesi almayan alıcılara 130 Türk Lirası, (d) bendi hükümlerine uymayan noterlere ise her bir işlem için 1.000 Türk Lirası idari para cezası verilir. Tescil yapılmadan trafiğe çıkarılan araçlar, tescil yapılıncaya kadar trafikten men edilir.

Tescil belgesi ve tescil plakası alma zorunluluğu ile hurdaya ayrılan araçlar:[17][18]

Tescil işleminin tamamlanması üzerine araç sahibine tescil belgesi ve tescil plakası verilir. Tescil belgesi, aracın kimlik belgesi niteliğindedir.

Tescil belgesi ve plaka vermeye yetkili kuruluşlar, trafik tescil şube müdürlükleri veya bürolarıdır.

Tescil plakaları, aracın ön ve arka tarafında görülebilir şekilde takılı olmalıdır. Tescil belgesi, araç üzerinde bulundurulmalı ve yetkili kişilere ibraz edilmelidir.

Araç plakaları, ancak yetkili kuruluşlarca değiştirilebilir. Plaka değişikliğini gerektiren haller Yönetmelikte belirtilir.

Henüz tescil edilmemiş araçlara, deneme veya başka amaçlarla trafiğe çıkarılması gerektiğinde, geçici trafik belgesi ve geçici tescil plakası verilir.

Ticari amaçla kullanılan araçlar ile resmi araçlara, ilgili kuruluşlarca belirlenen ayırım işaretleri ve renkleri verilir.

Yabancı plakalı araçların Türkiye'ye girişlerinde, tanınma işaretlerinin uluslararası anlaşmalara uygun olması gerekir.

Devlet malı araçlar, özel plaka düzenine ve ayırım işaretlerine tabidir. Bu araçların kullanımı ve özel işaretleri yönetmelikle belirlenir.

Araçların yapım, tadil ve teknik esasları, karayolu yapısına ve güvenliğine uygun olmak zorundadır. Araçların teknik özellikleri tip onayı belgesi ile belirlenir.