Türk Borçlar Kanunu

Sözleşme, tarafların iradelerini karşılıklı ve birbirine uygun olarak açıklamalarıyla kurulur. İrade açıklaması, açık veya örtülü olabilir.

Bir sözleşmenin içeriğini oluşturacak kadar esaslı noktaları içeren ve karşı tarafın kabul etmesiyle sözleşmenin kurulmasını sağlayan irade açıklaması öneridir. Öneren, önerisiyle bağlıdır. Öneride bulunana icapçı denir.

Kabul için bir süre belirlenmişse, öneri bu sürenin sonuna kadar bağlayıcıdır. Belirli bir süre verilmemişse, hazır olanlar arasında yapılan öneri derhal kabul edilmezse; hazır olmayanlar arasında yapılan öneri, zamanında ve usulüne uygun olarak gönderilmiş bir kabul cevabının ulaşması beklenebilecek ana kadar bağlayıcıdır.

Öneren, önerisinin bağlayıcı olmadığını açıkça belirtebilir veya işin niteliğinden ya da durumun gereğinden bağlı olma niyetinde olmadığı anlaşılabilir. Fiyat tarifeleri gönderme ve sergileme, aksi açıkça belirtilmedikçe öneri sayılmaz.

Kabul, öneriye uygun ve karşı tarafa ulaşmasıyla hüküm doğuran bir irade açıklamasıdır. Kabul, öneriye tamamen uygun olmalıdır. Değişiklik veya ekleme içeren cevap, yeni bir öneri sayılır ve ilk öneriyi sona erdirir.

Kabul, önerene ulaştığı anda hüküm doğurur. Hazır olmayanlar arasında kurulan sözleşmeler, kabul haberinin gönderildiği anda kurulmuş olur.

Kabul zamanında yapılmalıdır. Geç ulaşan kabul, öneren tarafından derhal reddedilmedikçe zamanında ulaşmış sayılır.

Öneri, karşı tarafa ulaşmadan önce geri alınabilir. Ancak öneri ulaştıktan sonra geri alınamaz. Aynı kural kabul için de geçerlidir.

İlan yoluyla bir sonucun gerçekleşmesi karşılığında ödül verileceğini duyuran kişi, söz verdiği ödülü ödemekle yükümlüdür. Ödül sözü veren, sonuç gerçekleşmeden önce sözünden dönebilir.

Sözleşme, yanılma, aldatma veya korkutma sonucu kurulmuşsa, yanılan, aldatılan veya korkutulan taraf, sözleşmeyle bağlı değildir.

Sözleşme konusu, kanunun emredici hükümlerine, ahlaka, kamu düzenine veya kişilik haklarına aykırı olmadıkça serbestçe belirlenebilir. Konusu imkansız olan sözleşmeler kesin olarak hükümsüzdür.

Taraflar, kanunda öngörülen sınırlar içinde, sözleşmenin içeriğini özgürce belirleyebilirler. Kanunda düzenlenmemiş sözleşme tipleri de yapılabilir.

Kanunda aksi öngörülmedikçe, sözleşmelerin geçerliliği hiçbir şekle bağlı değildir. Taraflar kararlaştırdıkları şekle uymadıkça sözleşme kurulmuş sayılmaz.

Kanunda yazılı olarak yapılması öngörülen sözleşmeler, metnin bütün noktalarını kapsayan ve taraflarca imzalanan bir belge ile yapılır. İmzanın el yazısıyla atılması şarttır. Güvenli elektronik imza da el yazısıyla atılmış imzanın hukuki sonuçlarını doğurur.

Bazı sözleşmeler, nitelikli yazılı şekilde yapılır. Bu şeklin kapsamı ve sonuçları özel kanunlarda düzenlenir.

Kanunda resmi şekilde yapılması öngörülen sözleşmeler, yetkili resmi makam önünde yapılır. Taşınmaz satış vaadi, bağışlama vaadi ve evlat edinme sözleşmesi resmi şekilde yapılmadıkça geçerli olmaz.

Taşınmaz satış sözleşmesi, resmi şekilde düzenlenmedikçe geçerli olmaz. Tapu sicil müdürlüğünde yapılan satış da bu hükme tabidir.

Sözleşme hükümleri, tarafların gerçek ve ortak iradelerine göre yorumlanır. Sözleşmenin lafzı ile özü arasında çelişki varsa, tarafların gerçek iradelerine üstünlük tanınır.

Sözleşmenin içeriğinde boşluk bulunması halinde, önce yedek hukuk kuralları, sonra dürüstlük kuralına göre hakimin takdir yetkisi ile boşluk doldurulur.

Genel işlem koşulları, bir sözleşme yapılırken düzenleyenin, ileride çok sayıdaki benzer sözleşmede kullanmak amacıyla, önceden, tek başına hazırlayarak karşı tarafa sunduğu sözleşme hükümleridir. Bu koşulların yazılmamış sayılması, hakimin müdahalesi ve yorumu hakkında özel hükümler uygulanır.

Karşı tarafın menfaatine aykırı genel işlem koşullarının sözleşmenin kapsamına girmesi, sözleşmenin yapılması sırasında düzenleyenin karşı tarafa, bu koşulların varlığı hakkında açıkça bilgi verip, bunların içeriğini öğrenme imkanı sağlamasına ve karşı tarafın da bu koşulları kabul etmesine bağlıdır.

Düzenleyenin aleyhine, karşı tarafın lehine yorumlanır. Açık ve anlaşılır olmayan kayıtlar düzenleyen aleyhine yorumlanır.

Genel işlem koşullarını düzenleyen, karşı taraf aleyhine değişiklik yapamaz ve yeni bir koşul ekleyemez.

Sözleşme kurulurken esaslı yanılmaya düşen taraf, sözleşme ile bağlı değildir. Esaslı yanılma halleri: sözleşmenin niteliğinde yanılma, konusunda yanılma, karşı tarafta yanılma, kişiliğinde yanılma ve miktarında yanılmadır. Ancak yanılma, dürüstlük kurallarına aykırı olarak ileri sürülemez.

Yanılan taraf, yanılmasını öğrendiği andan itibaren bir yıl içinde sözleşme ile bağlı olmadığını bildirmezse, sözleşmeyi onamış sayılır. Yanılan taraf, kendi kusurundan kaynaklanan yanılması nedeniyle sözleşmenin hükümsüzlüğü halinde, diğer tarafın uğradığı zararı gidermekle yükümlüdür.

Saikte yanılma, esaslı yanılma sayılmaz. Ancak, saikte yanılma aynı zamanda esaslı yanılma oluşturuyorsa veya karşı tarafça biliniyor idiyse, sözleşme ile bağlı olmama sonucunu doğurur.

Bir sözleşmede karşılıklı edimler arasında açık bir oransızlık varsa ve bu oransızlık, zarar görenin zor durumda kalmasından, düşüncesizliğinden veya deneyimsizliğinden yararlanılmak suretiyle gerçekleştirilmişse, zarar gören, durumun özelliğine göre ya sözleşme ile bağlı olmadığını diğer tarafa bildirerek ediminin geri verilmesini ya da sözleşmeye bağlı kalarak edimler arasındaki oransızlığın giderilmesini isteyebilir. Bu hak, düşüncesizlik veya deneyimsizliğin öğrenildiği; zor durumda kalma halinde ise, bu durumun ortadan kalktığı tarihten başlayarak bir yıl ve her halde sözleşmenin kurulduğu tarihten başlayarak beş yıl içinde kullanılır.

Sözleşme görüşmeleri sırasında taraflardan biri, diğer tarafın menfaatlerini korumakla yükümlüdür. Bu yükümlülüğe aykırı davranan taraf, diğer tarafın uğradığı zararı gidermekle yükümlüdür.

Bir sonucun gerçekleşmesi karşılığı ödül vereceğini ilan yoluyla duyuran kimse, sözünü yerine getirmekle yükümlüdür. Ödül, ilanda belirtilen süre içinde gerçekleşen sonuç için ödenir. İlanda süre belirtilmemişse, ödül sözü veren sözünden dönmediği sürece yükümlülüğü devam eder.

Temsilci, temsil olunan adına hukuki işlem yapma yetkisine sahiptir. Temsil yetkisi, hukuki işlemden doğabileceği gibi, kanundan da doğabilir. Temsilci, temsil olunan adına işlem yaptığını açıklamalıdır; aksi halde kendisi sorumlu olur.