CMK Gereğince Görevlendirilecek Müdafi ve Vekillere İlişkin Yönetmelik

Bu Yönetmeliğin amacı, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu gereğince şüpheli veya sanığa görevlendirilecek müdafi ile katılan veya suçtan zarar görene görevlendirilecek vekilin belirlenmesi, görevlendirilme usulü, ücretlerin ödenmesi ve zorunlu müdafilik sistemine ilişkin usul ve esasları düzenlemektir.

Bu Yönetmelik, ceza muhakemesinde şüpheli veya sanığın müdafi talebinde bulunması veya müdafi görevlendirilmesinin zorunlu olduğu haller ile katılan veya suçtan zarar görenin vekil talebinde bulunması halinde uygulanacak hükümleri kapsar.

Bu Yönetmelik, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun 150 nci maddesi ile 234 ve 239 uncu maddelerine dayanılarak hazırlanmıştır.

Bu Yönetmelikte geçen; a) Müdafi: Şüpheli veya sanığın ceza muhakemesinde savunmasını yapan avukatı, b) Zorunlu müdafilik: Kanun gereği şüpheli veya sanık için müdafi görevlendirilmesinin zorunlu olduğu halleri, c) Baro: Görevlendirilecek müdafi ve vekillerin listesini hazırlayan ve görevlendirme yapan meslek kuruluşunu ifade eder.

Şüpheli veya sanığın çocuk olması, kendisini savunamayacak derecede bedensel veya ruhsal engelinin bulunması, sağır ve dilsiz olması, alt sınırı beş yıldan fazla hapis cezasını gerektiren bir suçtan yargılanması, tutuklama talebiyle mahkemeye sevk edilmesi veya tutuklu olması hallerinde müdafi görevlendirilmesi zorunludur.

Zorunlu müdafilik kapsamına girmeyen hallerde, şüpheli veya sanığın talebi üzerine kendisine müdafi görevlendirilir. Müdafi talebi, soruşturma evresinde Cumhuriyet savcısına, kovuşturma evresinde mahkemeye yazılı veya sözlü olarak yapılabilir. Sözlü talep tutanağa geçirilir.

Barolar, her yıl ocak ayı içinde, CMK müdafi görevlendirilmesinde görev almak isteyen avukatların listesini hazırlar. Listeye kayıt için avukatın en az beş yıl mesleki kıdeme sahip olması ve CMK eğitimini tamamlamış olması şarttır. Liste, Adalet Bakanlığı ve ilgili Cumhuriyet başsavcılığına bildirilir.

Müdafi görevlendirilmesi, soruşturma evresinde sulh ceza hâkimi, kovuşturma evresinde mahkeme tarafından yapılır. Görevlendirme kararında; şüpheli veya sanığın kimliği, suçun niteliği, görevlendirme nedeni ve görevlendirilen müdafinin adı ve sicil numarası belirtilir.

Mahkeme veya hâkim, müdafi görevlendirilmesini derhal ilgili baro başkanlığına bildirir. Baro başkanlığı, CMK listesine kayıtlı avukatlar arasından sıra esasına göre müdafi görevlendirmesi yapar. Görevlendirme yapılan avukatın adı ve sicil numarası aynı gün içinde talep eden mercie bildirilir.

Görevlendirilen müdafi, soruşturma ve kovuşturma boyunca görevine devam eder. Müdafiin görevi; şüpheli veya sanığın ölümü, müdafiin azli veya istifası, şüpheli veya sanığın kendisinin bir müdafi seçmesi veya zorunlu müdafilik şartlarının ortadan kalkması hallerinde sona erer.

Şüpheli veya sanık, görevlendirilen müdafiin değiştirilmesini talep edebilir. Haklı bir gerekçenin bulunması halinde baro tarafından yeni bir müdafi görevlendirilir. Müdafi değişikliği, yargılamanın uzamasına sebebiyet verecek şekilde kötüye kullanılamaz.

Görevlendirilen müdafi, şüpheli veya sanığın savunmasını en iyi şekilde yapmakla yükümlüdür. Müdafi, soruşturma dosyasını inceleyebilir, belge örneği alabilir, şüpheli veya sanıkla görüşebilir, duruşmalara katılır ve kanun yollarına başvurabilir. Müdafi, görevini özenle yerine getirmek zorundadır.

CMK gereğince görevlendirilen müdafiye, her yıl Adalet Bakanlığınca belirlenen tarifeye göre ücret ödenir. Ücret, soruşturma ve kovuşturma evreleri için ayrı ayrı belirlenir. Birden fazla şüpheli veya sanığın müdafiliğinin yapılması halinde her bir şüpheli veya sanık için ayrı ücret ödenir.

Müdafi ücreti, görevin sona ermesinden sonra müdafiin talebi üzerine, görevlendirmeyi yapan mercie sunulacak ücret takdir formu ile talep edilir. Mahkeme veya hâkim, müdafiin görevini gereği gibi yerine getirip getirmediğini değerlendirerek ücreti takdir eder ve ödenmesine karar verir.

CMK müdafi ücretleri, Adalet Bakanlığı bütçesinden karşılanır. Yargılama sonunda şüpheli veya sanığın mahkûm olması halinde, ödenen müdafi ücreti yargılama gideri olarak kendisinden tahsil edilir. Ancak şüpheli veya sanığın ödeme gücünün bulunmaması halinde bu giderler Devlet üzerinde bırakılır.

Suçtan zarar gören veya katılanın talebi üzerine, kendisine baro tarafından vekil görevlendirilir. Vekil görevlendirilmesinde, müdafi görevlendirilmesine ilişkin hükümler kıyas yoluyla uygulanır. Vekil ücreti, katılan veya suçtan zarar görenin haklı çıkması halinde karşı taraftan tahsil edilir.

CMK müdafilik görevini gereği gibi yerine getirmediği tespit edilen avukat, ilgili baro yönetim kurulu kararıyla CMK listesinden çıkarılır. Görevi kötüye kullandığı veya disiplin ihlali yaptığı belirlenen avukat hakkında ayrıca baro disiplin kuruluna sevk işlemi yapılır.

CMK müdafilik görevi yapacak avukatların, Türkiye Barolar Birliği veya barolar tarafından düzenlenen CMK eğitim programlarına katılarak sertifika almış olmaları zorunludur. Eğitim programı; ceza muhakemesi hukuku, delil değerlendirme, müdafi-şüpheli ilişkisi ve etik kurallar konularını kapsar.

CMK müdafilik hizmetleri, ilgili baro ve Adalet Bakanlığı tarafından denetlenir. Denetim sonucunda eksiklik veya aksaklık tespit edilmesi halinde, ilgili baroya gerekli düzeltmelerin yapılması için bildirimde bulunulur.

Bu Yönetmelik, Resmî Gazete'de yayımı tarihinde yürürlüğe girer. Bu Yönetmelik hükümlerini Adalet Bakanı yürütür.